“Tarımda Yeni Dönem: İlaçlar Artık Reçeteyle Satılacak”

Tarımda kullanılan bitki koruma ürünleri dedğimiz ürünler, doğru zamanda ve doğru dozda uygulandığında üretimi güvence altına alan vazgeçilmez araçlardır. Ancak yanlış, bilinçsiz ve kontrolsüz kullanıldığında; çiftçi sağlığını tehdit eden, tüketiciyi riske atan ve gıda güvenliğini zedeleyen bir probleme dönüşmektedir. İşte Tarım ve Orman Bakanlığı'nın hayata geçirdiği B-Reçete (Bitki Koruma Ürünü Reçetesi) uygulaması, bu yapısal soruna doğrudan müdahale etmeyi hedefleyen yeni bir denetim ve yönetişim modelidir.
B-Reçete Neden Gündeme Geldi?
Son yıllarda;çiftçilerin bilinçsiz ilaç kullanımı,armıştı.Reçetesiz ve uzman tavsiyesi olmayan ve internettendahi ilaç temini yoluna gidşlmye başalanmıştı.Bunlara bağlı olarakta Bitki koruma ürünlerine bağlı çiftçi zehirlenmeleri zaman görülüyordu.Aşırı doz ve yanlış ilaç kullanımı adeta normal bir vakıa halinde. Üretici yüksek doz kullanınca daha faydalı olacağına inanıyor maalesef.Hasat öncesi bekleme sürelerine uyulmaması ise B-Reçeteye geçişin en önemli sebeplerinden biri sayılabilir.Bunu hasat öncesi yanlış ilaçlama nedeniyle ortaya çıkan ilaç kalıntıları gidermek maksadıyla çıkarıldığını biliyoruz.Buna dikkat edilmediği için ihracaatta ürünler geri geliyordu.İhracatta geri dönen ürünler olmaması adınada bu uygulamaya ihtiyaç vardı.Bütün bunlar Tüketicide artan gıda güvenliği endişesi ortadan kaldırmak adına 
tarımda "ilaç kullanımının" yeniden ele alınmasını zorunlu kılmıştır.
Bu çalışma daha önce yapılamaz mıydı? Hiç şüphesiz yapılabilirdi. Ancak bir musibet bin nasihatten evladır gerçeğinden hareketle bu iş bugüne kaldı. İstanbul'da bir otelin yetkili olmayan kişilerce ilaçlanması sonunda ortaya çıkan ölüm olayları üzerine Tarım ve Orman Bakanlığı harekete geçti.Bugün uygulamaya konulan B reçeteye geçildi.
Türkiye'de tarım sektörü, gıda güvenliği ve çevre koruma açısından önemli bir dönüşüm yaşıyor. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hayata geçirilen "B-Reçete" sistemi, bitki koruma ürünlerinin (zirai ilaçlar) kullanımını düzenleyerek, hatalı uygulamaları önlemeyi ve sürdürülebilir tarımı teşvik etmeyi amaçlıyor. Bu sistem, adını "Bitki Reçetesi"nden alıyor ve tıpkı insan sağlığında kullanılan reçete sistemi gibi işliyor.
Sorun, yalnızca hangi ilacın kullanıldığı değil; kimin, ne zaman, neye, hangi dozda ve hangi gerekçeyle kullandığıdır. B-Reçete tam olarak bu noktaya müdahale ediyor.
B-Reçete Nedir?
B-Reçete, bitkiye yazılan, bitkinin hastalık ve zararlılardan korunmak için yazılan reçete demektir. B-Reçete, Tarım ve Orman Bakanlığı'nın bitkisel üretimde izlenebilirliği artırmak için geliştirdiği bir elektronik takip sistemidir. Bu sistemle, zirai ilaçlar ve bitki koruma ürünleri, yetkili ziraat mühendisleri tarafından yazılan elektronik reçetelerle (E-Reçete) satılabilecek.
B-Reçete, "Bitki Koruma Ürünlerinin Uygulanması ve Denetimine Dair Yönetmelik" kapsamında düzenlenmiştir. Bu yönetmelik, 13 Aralık 2024 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Sistem, üreticilerden bayilere, reçete yazan mühendislere ve denetim birimlerine kadar tüm paydaşları elektronik bir platformda birleştirir. Bu platform, "B-Reçete Takip Sistemi" olarak adlandırılır ve bitki koruma ürünlerinin üretim, satış ve uygulama aşamalarını dijital olarak kaydeder.
Sistemin Amaçları ve Faydaları
Devlet bu B-Reçete'yi başta zehirlenmelerin önlenmesi için hayata geçirdi. Zirai ilaçların bilinçsiz kullanımı, hem çiftçilerde hem de tüketicilerde sağlık sorunlarına yol açabiliyor. Ayrıca, bitkilerde kalan ilaç kalıntıları, gıda güvenliğini tehdit ediyor ve ihracat ürünlerinde retlere neden olabiliyor.
Sistemin başlıca amaçları şunlardır:
•    Zehirlenmeleri Önlemek: İlaçların yanlış dozda veya zamanda kullanımı sonucu oluşan zehirlenmeleri azaltmak.
•    Kalıntıları Azaltmak: Bitkisel ürünlerde pestisit kalıntısını minimuma indirmek, böylece gıda güvenliğini artırmak.
•    Çevre ve İnsan Sağlığını Korumak: Aşırı ilaç kullanımının çevreye verdiği zararı önlemek, biyoçeşitliliği korumak.
•    Denetim Etkinliğini Artırmak: İlaç kullanımını il, ilçe, parsel ve ürün bazında takip ederek, yasadışı veya hatalı uygulamaları tespit etmek.
•    Tarımda Bilgi ve Uzmanlığı Öne Çıkarmak: Ziraat mühendisliği bilgiye dayalı bir uygulama alanı olarak yeniden merkeze alınacaktır.
Faydaları arasında, tarımsal verimliliğin artması ve ihracatın kolaylaşması da yer alıyor. Bazı ihracat ürünlerinde pestisit kalıntıları olması hasebiyle az da olsa geri dönüşler oluyordu. Bu sayede bu geri dönüşlerde azalma beklenmektedir.Örneğin, Avrupa Birliği standartlarına uyum sağlanarak, kalıntı sorunları nedeniyle yaşanan kayıplar azalacak. Ayrıca, sistemin dijital olması sayesinde kağıt israfı önlenecek ve işlemler hızlanacak.
Sistemin İşleyişi: Nasıl Uygulanır?
B-Reçete süreci şu adımlardan oluşur:
1.    Teşhis: Ziraat mühendisi tarlayı/ürünü yerinde inceler veya zararlıyı tespit eder.
2.    Yazım: Mühendis, Bakanlığın sistemine (Bitki Koruma Ürünleri Takip Sistemi) giriş yaparak uygun ilacı, dozu ve uygulama zamanını içeren reçeteyi hazırlar.
3.    Satın Alma: Çiftçi, kendisine gelen SMS kodu veya reçete numarası ile bitki koruma ürünü satan bayiye gider.
4.    Kayıt: Bayi, sistem üzerinden reçeteyi onaylayarak ilacı teslim eder. Böylece hangi tarlaya, ne kadar ilaç atıldığı devlet tarafından kayıt altına alınmış olur.
Sistem Nasıl Çalışır?
B-Reçete, sağlık sektöründeki E-Reçete sistemine benzer bir yapıya sahiptir. İşleyişi adım adım şöyle:
1.    Üretici Kayıtları: Çiftçiler, Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS), Tarımsal Üretim Kayıt Sistemi (TÜKAS) veya benzeri bakanlık sistemlerinde kayıtlı olmalıdır. Parsel ve ürün bilgileri sisteme girilir, otomatik olarak "Üretici Kayıt Defteri" oluşturulur.
2.    Reçete Yazımı: Bakanlıkça yetkilendirilmiş ve "Bitki Koruma Ürünü Reçete Yazma Yetki Belgesi"ne sahip ziraat mühendisleri, riskli aktif maddeler içeren ürünler için E-Reçete düzenler. Reçete, üreticinin kayıtlı parsel ve ürün bilgilerine göre yazılır. Ziraat mühendisleri, tarlada inceleme yaparak uygun ilacı ve dozu belirler.
3.    Satış ve Uygulama: Bayiler, reçetesiz ilaç satışı yapamaz. Satış sonrası, uygulama aşaması da sisteme kaydedilir. Uygulama, yetkili kişiler (örneğin sertifikalı uygulayıcılar) tarafından yapılır ve hasat bilgileri takip edilir.
4.    Takip ve Denetim: Tüm işlemler elektronik ortamda izlenir. Bakanlık, verileri analiz ederek denetimleri güçlendirir. Örneğin, bir parselde hangi ilacın ne kadar kullanıldığı anlık olarak görülebilir.
Bu sistem, zirai ilaç üreten firmalardan başlayarak zincirin her halkasını kapsar. Bir teşbihte bulunmak gerekirse, ziraat mühendisi "doktor", çiftçi "hasta yakını" ve uygulayıcı "hemşire" gibidir.
Kimler B-Reçete Yazabilecek?
B-Reçete yetkisi yalnızca ziraat mühendislerine verilmiştir. Bu yönüyle uygulama, ziraat mühendisliğini yeniden sahada karar verici ve sorumluluk sahibi bir meslek konumuna taşımaktadır.
Ziraat mühendisi:
•    Tarlayı yerinde görerek,
•    Hastalık ve zararlıyı doğru teşhis ederek,
•    En uygun ilacı, en düşük dozla,
•    İnsan, çevre ve faydalı canlıları gözeterek reçete yazmakla yükümlüdür.
Bu durum aynı zamanda mesleki sorumluluğu ve etik yükümlülüğü de beraberinde getirmektedir.
Uygulama Aşamaları
B-Reçete, aşamalı olarak hayata geçiriliyor:
•    Pilot Uygulama: Ocak 2025 itibarıyla Mersin, Samsun, Ankara ve Kırklareli illerinde pilot olarak başladı. Bu illerde sistem test edildi ve geri bildirimler alındı.
•    Genel Uygulama: 2025 yılı içinde tüm illerde zorunlu hale getirilecek. Bakanlık, geçiş sürecinde eğitimler ve bilgilendirme çalışmaları yapacak.
İlk etapta, belirli riskli aktif maddeler için zorunlu olan sistem, ilerleyen yıllarda tüm bitki koruma ürünlerini kapsayabilir.
B-Reçete: Sadece Bir Denetim Değil, Bir Zihniyet Değişimidir
B-Reçete uygulaması;
•    Yasaklayıcı değil, düzenleyici,
•    Cezalandırıcı değil, önleyici,
•    Bürokratik değil, bilgi temelli bir yaklaşımdır.
Bu sistem, tarımda şunu söylemektedir: "İlaç, ancak gerçekten gerekiyorsa ve doğru şekilde kullanılır." Asıl hedef; daha çok ilaç değil, daha akıllı tarımdır.
Potansiyel Zorluklar ve Çözümler
Sistemin dijital olması, kırsal bölgelerde internet erişimi sorunu oluşturabilir. Bakanlık, mobil uygulamalar ve offline modlar geliştirerek bunu aşmayı planlıyor. Ayrıca, küçük ölçekli çiftçilere eğitim desteği verilecek. Eleştirmenler, bürokrasiyi artırabileceğini söylüyor, ancak uzun vadede sağlık ve ekonomi faydaları ağır basıyor.
Sistemin Getireceği Faydalar
1. Üretici Açısından:
•    Doğru teşhis ve tedavi
•    Ekonomik kayıpların azalması
•    İlaç maliyetlerinin optimize edilmesi
2. Tüketici Açısından:
•    Daha güvenli gıda tüketimi
•    İlaç kalıntısı riskinin azalması
•    Sağlık risklerinin minimize edilmesi
3. Çevre Açısından:
•    Hedef dışı canlılara zararın azalması
•    Toprak ve su kirliliğinin önlenmesi
•    Biyolojik çeşitliliğin korunması
4. Ülke Ekonomisi Açısından:
•    İhracatta kalıntı kaynaklı geri dönüşlerin azalması
•    Tarım ürünlerinin değerinin artması
•    Sürdürülebilir tarım politikalarının geliştirilmesi
B-Reçete sistemi, Türkiye tarımını daha güvenli ve sürdürülebilir kılan bir adımdır. Zehirlenmeleri önleyerek insan sağlığını, kalıntıları azaltarak gıda güvenliğini ve izlenebilirliği artırarak çevreyi koruyor. Çiftçiler ve sektör paydaşları, bu değişikliğe uyum sağlayarak hem kendi hem de toplumun yararına katkı sağlayabilir. Daha fazla detay için Tarım ve Orman Bakanlığı'nın resmi sitesini ziyaret edebilirsiniz ve tarım il ve ilçe müdürlüklerine gidebilirsiniz,oradan daha detaylı bilgiler alabilirsiniz